विश्वका सबैभन्दा धनी र दूरदर्शी उद्यमी एलन मस्कले फेरि एकपटक संसारको ध्यान आकृष्ट गरेका छन् । उनीद्वारा स्थापना गरिएको कम्पनी स्पेसएक्सले मंगल यात्रातर्फको मानव सभ्यताको सपना साकार पार्ने दिशामा अर्को महत्वपूर्ण पाइला चालेको छ । कम्पनीले हालै विश्वकै सबैभन्दा शक्तिशाली रकेट ‘स्टारसिप’को ११ औँ परीक्षण सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको घोषणा गरेको हो । मंगलबार बिहान अमेरिकाको टेक्सास राज्यको बोका चिका स्पेस सेन्टरबाट गरिएको प्रक्षेपण करिब एक घण्टा ६ मिनेट लामो उडानपछि सफल अवतरणसहित सम्पन्न भएको थियो ।
यो परीक्षण केवल एउटा प्राविधिक सफलता मात्र होइन, मानव इतिहासको अर्को सम्भावनाको द्वार पनि हो । स्टारसिपको ‘सुपर हेभी बुस्टर’ योजनाअनुसार मेक्सिकोको खाडीमा अवतरण भयो, जबकि मुख्य अन्तरिक्षयान हिन्द महासागरमा नियन्त्रित रूपमा अवतरण गरियो । यसरी सम्पूर्ण मिशन योजनाबद्ध रूपमा सम्पन्न हुनुले स्पेसएक्सको प्रविधि अब प्रयोगिक चरणमा पुगेको प्रमाणित भएको छ ।
४०३ फिट अग्लो यो रकेट अहिले सम्म निर्माण गरिएका सबैभन्दा ठूलो र शक्तिशाली संरचना हो । यसको माथिल्लो भागलाई ‘स्टारसिप’ र तल्लो भागलाई ‘सुपर हेभी बुस्टर’ भनिन्छ । यी दुई मिलेर बनेको यो प्रणालीलाई पूर्ण रूपमा पुनः प्रयोग गर्न सकिने बनाइएको छ । यसको अर्थ एक पटक उडाएको रकेटलाई मर्मतपछिको अर्को मिशनमा पुनः प्रयोग गर्न सकिनेछ । यसले अन्तरिक्ष यात्रालाई सस्तो, सुरक्षित र दीर्घकालीन रूपमा सम्भव बनाउनेछ ।
एलन मस्कले बारम्बार आफ्नो अभिव्यक्तिमा भनेका छन्-‘मानवता पृथ्वीमै सीमित रहन सक्दैन, हामीले तारामण्डलको खोजी गर्नैपर्छ ।’ स्पेसएक्सको स्टारसिप यही दृष्टिकोणको मूर्त रूप हो । यो परियोजना नासाको ‘आर्टेमिस प्रोग्राम’ सँग पनि सम्बन्धित छ, जसअन्तर्गत अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई पुनः चन्द्रमामा पठाउने तयारी भइरहेको छ । मस्कको योजना अझ पर पुग्छ-मानवलाई स्थायी रूपमा मंगल ग्रहमा पठाउने, त्यहाँ बसोबासको वातावरण तयार गर्ने र पृथ्वी बाहिर पनि जीवनको सम्भावना देखाउने ।
यसअघि गत अगस्ट २७ मा गरिएको १० औँ परीक्षण पनि सफल भएको थियो । त्यसपटक स्पेसएक्सले स्टारलिंक सिम्युलेटर उपग्रहलाई अन्तरिक्षमा पठाएको थियो । त्यसबेला सम्पूर्ण प्राविधिक उद्देश्यहरू पूरा गरेको थियो । यो ११ औँ उडानसँगै कम्पनीले अझ उन्नत इन्धन दक्षता, नेभिगेशन प्रणाली र पुनः प्रवेश प्रविधि परीक्षण गरेको बताइएको छ । प्रत्येक उडानपछि हुने सुधारले अब स्टारसिपलाई व्यावसायिक प्रयोगका लागि नजिक ल्याइरहेको छ ।
स्टारसिपको मुख्य इन्जिन ‘र्याप्टर’ मिथेन र अक्सिजनको मिश्रणमा चल्ने अत्याधुनिक प्रविधि हो, जसले परम्परागत इन्धनको तुलनामा कम प्रदूषण उत्पन्न गर्छ । यसले वातावरणमैत्री अन्तरिक्ष यात्राको सम्भावना पनि देखाएको छ । करिब १५० टनभन्दा बढी कार्गो अन्तरिक्षमा लैजान सक्ने यो रकेटले भविष्यमा मानिस मात्र होइन, ठूला संरचना र उपकरणहरू पनि अन्तरिक्षमा पठाउने बाटो खोल्नेछ ।
कयौँ आलोचकहरूले मस्कको मंगल-यात्रा योजनालाई असम्भवको सपनाजस्तो व्याख्या गर्दै आएका थिए, तर यो ११औँ सफल परीक्षणले ती सबै शंका धेरै हदसम्म मेटेको छ । नासाका अधिकारीहरूका अनुसार यो सफलताले मानवलाई चन्द्रमादेखि मंगल ग्रहसम्म पुर्याउने तयारीलाई व्यवहारिक बनाएको छ ।
अन्तरिक्ष यात्राको इतिहास हेर्दा हरेक युगमा कुनै एउटा ठूलो साहसिक कदमले नयाँ अध्याय खोल्दै आएको छ-राइट दाजुभाइको पहिलो उडानदेखि लिएर एपोलो ११ को चन्द्र अवतरणसम्म । अहिले त्यो अध्यायमा अर्को नाम थपिएको छ-स्टारसिप । यो केवल प्रविधिको प्रगति होइन,मानवताको अस्तित्वलाई तारासँग जोड्ने सपना हो । एलन मस्कको भनाई छ -‘हामी मंगलमा पुग्नेछौं, यो ‘हुन्छ कि हुँदैन’ भन्ने होइन, ‘कहिले हुन्छ’ भन्ने मात्र प्रश्न हो ।’
